- Download preek als PDF bestand    (Klik hier voor grote letter)
 - Download liturgie als PDF bestand
 - Download PowerPoint presentatie
 
- Terug naar menu


Tips voor de (voor)lezer.

ALGEMEEN
1. Lees als preeklezer vooraf het menu Informatie over Contact, Tekstkeuze e.a.

2. De cijfers tussen [ ] in de tekst, zijn alleen van belang wanneer men gebruik maakt van beamer-ondersteuning. Lees in dat geval als verzorger van de beamer vooraf in het menu Informatie : ,,De powerpoint presentatie''.

Liturgie.

Morgendienst

Votum, Zegengroet, Amen
Zingen: Psalm 36:2 (Schuilen bij Gods goedheid)
Wet van de HERE
Zingen: GK-2006 Lied 11 (Laat voor dit woord des Heren uw hart een woning zijn).
Gebed voor de eredienst
Tekstlezing: HC Zondag 40
Schriftlezing: Matte├╝s 5:1-12
Zingen: Psalm 15:1,4 (De zachtmoedigen zullen wonen in Gods tent)
Preek over het zesde gebod
Zingen: Psalm 7:1,7 (God zal voor mij het pleit beslechten)
Dienst van de gebeden
Collecte
Zingen: Psalm 36:3 (God doet ons ´┐Żt veilig licht aanschouwen)
Zegen, Amen.


Middagdienst
Votum, Zegengroet, Amen
Zingen: Psalm 36:2 (Schuilen bij Gods goedheid)
Gebed voor de eredienst
Tekstlezing: HC Zondag 40
Schriftlezing: Matte├╝s 5:1-12
Zingen: Psalm 15:1,4 (De zachtmoedigen zullen wonen in Gods tent)
Preek over het zesde gebod
Zingen: Psalm 7:1,7 (God zal voor mij het pleit beslechten)
Dienst van de gebeden
Geloofsbelijdenis
Zingen: GK-2006 Lied 168 ('k Stel mijn vertrouwen op de Heer mijn God)
Collecte
Zingen: Psalm 36:3 (God doet ons 't veilig licht aanschouwen)
Zegen, Amen.

Preek over: Zondag 40

Wilt u voorlezing van deze preek in uw gemeente even melden via contact@vanbruggenpreken.nl?
______________________________




VEILIG ZONDER STILETTO ?!



Het zesde gebod

[1]

Geliefde broeders en zusters,

Het zesde gebod is kort en krachtig: ,,Niet doodslaan!┬┤┬┤[2.1]
Zo zit het ook in ons geheugen: ,,U zult niet doodslaan┬┤┬┤.
Het is ingebrand in dat geheugen door de bijbelvertalingen vanaf 1637.
En het klinkt ons in de oren als: ,,U zult niet doden┬┤┬┤.
Het zesde gebod lijkt daarom simpel: ,,Doden mag niet┬┤┬┤.

In de moderne tijd is het daardoor ook een populair gebod geworden.
Populair bij pacifisten: Weg met de oorlog!
Populair bij vegetari├źrs: Slacht geen dieren!
Populair bij tegenstanders van de doodstraf.

Het lijkt een lief gebod.
Leven en laten leven.
Elkaar de ruimte geven.

*

Toch is er nu iets misgegaan.
Het zesde gebod verbiedt niet zonder meer elk ,,doden┬┤┬┤ maar het verbiedt wel alle ,,moorden┬┤┬┤.
In de Nieuwe Bijbelvertaling luidt het dan ook alsvolgt: ,,Pleeg geen moord!┬┤┬┤[2.2]

Dit klinkt anders.
Het gaat dus niet over het d├│den, maar speciaal over het m├│├│rden.
Dit was ook de bedoeling van de oude Statenvertaling.
In het oudere Nederlands is ,,doodslaan┬┤┬┤ niet hetzelfde als ,,ter dood brengen┬┤┬┤.
Het komt dichter bij ,,doodslag┬┤┬┤.
Doodslag is moord: dat je iemand doodt zonder vorm van proces.
Zomaar.
Uit wraakzucht.

God verbiedt niet het doden, maar de wraakzucht.
Dat zegt ook antwoord 105: ,,Ik moet alle wraakzucht afleggen┬┤┬┤.
En antwoord 106: ,,Ik moet wraakzucht leren haten┬┤┬┤.[2.3]

*

Opeens wordt het zesde gebod nu minder eenvoudig.
Zeker in deze tijd.
Het is een tijd waarin mensen zich onveilig voelen.
Een tijd waarin jongeren wapens bij zich dragen en scholen overwegen om wapenkluisjes in te richten.
De dood sluipt tussen de mensen door.
Zij bedreigen elkaar met stiletto┬┤s en zij voelen zich door elkaar bedreigd.
De menselijke samenleving is minder liefdevol dan we graag willen geloven.[2.4]

*

Eigenlijk is dit niet echt nieuw.
Veel stammen in het oerwoud leven altijd tussen vrees en wraak. Altijd bang voor de bloedwraak en aan de andere kant altijd verplicht tot die bloedwraak. Doden en gedood worden horen bij het levenspatroon.
En in sommige Afrikaanse gebieden, Darfur bijvoorbeeld, merken we hetzelfde. Doden en gedood worden lijkt daar vanzelfsprekend.

Wij huiveren daarvoor.
Gelukkig hebben wij overheden die dit geweld terugdringen.
Toch is onze samenleving niet van binnenuit genezen.
Ook in Nederland vrezen bejaarden de straten in de avond.
En kleine groepen vandalen terroriseren hele wijken.
Het is allemaal wat minder omvangrijk dan in sommige delen van de wereld, maar het is niet echt ánders.
Mensen zijn geneigd om te doden. Om zich te redden met geweld. Om zich veilig te stellen met wapens en stiletto.

*

In deze samenleving komt nu het gebod van de HERE: ,,Pleeg geen moord┬┤┬┤.
Wees niet wraakzuchtig, maar heb uw naaste lief als uzelf.
Het lijkt een onveilig gebod in onze samenleving.
Laten we het overwegen onder het thema:


VEILIG ZONDER STILETTO
Het zesde gebod is:
1. bevrijdend
2. bemoedigend
[3]


1. (Het zesde gebod is bevrijdend)[4]

Het zesde gebod is actueel sinds de zondeval.
Na de verdrijving uit Gods paradijs blijken mensen snel geneigd om zichzelf te redden, zichzelf te wreken.[5.1]
Wie hen in de weg loopt, wordt doodgeslagen.
Bijna direct al krijgen we te maken met de wrede cultuur van Lamech.

Deze Lamech brengt het onder woorden in een wraakzuchtig lied. We lezen het op ├ę├ęn van de eerste bladzijden van de bijbel, in Genesis 4:

Ada en Silla, hoor wat ik zeg!
Vrouwen van Lamech, luister naar mij!
Wie mij verwondt, die sla ik dood,
Zelfs wie mij maar een striem toebrengt.

[5.2]Dit is harde taal.
Het is de harde houding van mensen die zich door geen wet en geen samenleving in bedwang laten houden. Zij voelen zich verplicht om zichzelf te wreken.

Met Lamech is de toon gezet.
Steeds opnieuw komt dit grondwater van de wraakzucht naar boven in de mensheid.

Eerwraak en bloedwraak zijn ook vandaag niet onbekend in deze wereld. Ze komen zelfs in West-Europa weer binnen via andere culturen.

*

Juist tegen deze harde houding van mensen heeft de HERE zijn wet gegeven.
De HERE verbiedt juist dat je jezelf wreekt.
Hij stelt de rechtspraak in en geeft rechters in alle plaatsen.

Rechtspraak is billijk. Zij weegt af en straft niet uit woede maar naar eerlijkheid.
Wij beseffen in Nederland niet half hoeveel we danken aan de rechtsstaat die bloedwraak en eerwraak veroordeelt en straft.

*

Die rechtspraak is verankerd in de wetten van Mozes.
Daarin gebiedt de HERE het ,,oog om oog, tand om tand┬┤┬┤.
Dit lijkt ons heel hard.
Maar u moet het juist lezen als aansporing tot billijkheid.[5.3]
Doe niet zoals Lamech die om een wond een moord beging.
Laat de straf voor een toegebrachte wond niet zwaarder zijn dan de aangebrachte schade.
Blijf billijk als rechters!
En pleeg geen moord!

*

Zo neemt het zesde gebod ons de wraak en de vergelding uit handen.

Maar word je dan niet erg weerloos? [6.1]

Mensen die in de jungle leven kunnen zich niet voorstellen hoe je zou kunnen overleven zonder op tijd bloedwraak te nemen.
Je zou dan toch het weerloze slachtoffer worden van de andere stam!

Maar ook moderne mensen kunnen het zich in sommige situaties niet meer voorstellen.
Wanneer je geen stiletto bij je draagt, kun je zomaar het weerloze slachtoffer worden van overvallers.
En in de Verenigde Staten en in Zuid-Afrika lijkt overleven voor veel mensen haast niet mogelijk zonder eigen wapenbezit om jezelf te verdedigen.

Is het zesde gebod niet naïef wanneer het de burger ontwapent en aan de overheid en de rechters opdraagt om billijk te straffen wanneer dat nodig is?

*

Dit zou zeker zo zijn, wanneer we met dit gebod moederziel alleen in de wereld stonden.
Dan zouden we vroeg of laat te kwetsbaar worden. Het zesde gebod zou ons veroordelen om slachtoffer te worden van ons tekort aan hardheid.

Maar we staan in deze wereld niet moederziel alleen met dit zesde gebod.
Het is een gebod waarbij de Schepper van het leven zelf naast ons gaat staan.[6.2]

Hij is de HERE die ons uit Egypte heeft geleid.
Hij staat voor ons garant: wij hoeven bij Hem geen stiletto te dragen.

Hij is ook de Vader van Jezus Christus die zijn Zoon voor heeft geofferd aan het kruis.
Dat bepaalt de toon wanneer Hij zegt: ,,Heb je naaste lief als jezelf, je zult niet doodslaan!┬┤┬┤

God zegt niet dat de sluipmoordenaars vrij spel hebben en de overvallers en inbrekers en misdadigers.
Hij zelf zal de wacht houden en het onrecht op zijn tijd vergelden, vaak ook al door de hulp van overheid en rechters. En ieder geval in het eindgericht.

Daarom wil de HERE dat wij ons in dit onveilige leven aan Hem toevertrouwen.
Wij hoeven niet onszelf in leven te houden.
Wij hoeven niet onszelf te redden.
Hij, onze God en Vader, is het die ons eeuwig zal doen leven.
Hij is onze Redder uit alle nood en onrecht.
Hij zal u niet begeven en Hij zal u niet verlaten!
U hoeft geen moorden te plegen om te overleven.[6.3]

*

En nu vraagt de HERE dat wij Hem vertrouwen, in Hem geloven.
Ook doordat we nu niet meer wraakzuchtig zijn zoals de ongelovige Lamech.
U zult geen moord begaan, u zult geloven in God!

Dit gebod bevrijdt ons van bloedwraak tot liefde en geduld en vergeving en naastenliefde.
Niet omdat we zulke idealistische denkbeelden hebben over de mens.
Maar omdat we ons veilig weten bij onze HERE: Hij waakt over ons in een onveilige wereld!
Ook het zesde gebod is een proef op de som van ons geloofsvertrouwen.

*

Zo werkt zondag 40 dit gebod ook uit.[7.1]

God gebiedt in dit gebod ,,dat wij onze naaste liefhebben als onszelf┬┤┬┤ (antwoord 107).
Dit is heel iets anders dan wat onze moderne samenleving als ideaal preekt.
De moderne samenleving heeft vooral als ideaal dat wij elkaar vrij laten, elkaar de ruimte geven en elkaar geen moraal opdringen.
Dit is echter niet hetzelfde als je naaste liefhebben.

Volgens antwoord 107 is het liefhebben van je naaste ook dat je ,,zijn schade zoveel mogelijk voorkomt┬┤┬┤.
Met andere woorden: je laat de naaste niet zijn eigen gang gaan, maar je bent oprecht met hem of haar bewogen.
Je kijkt niet onverschillig toe wanneer de ander zichzelf schade doet door losbandigheid, verslaving of drank.
Het moet niet aan jou liggen dat een mens zichzelf te gronde richt.

Je kunt je daar niet vanaf maken door te zeggen: ,,Ben ik mijn broeders hoeder?┬┤┬┤
Wanneer je je medemensen (buren en collega┬┤s en medeleerlingen) liefhebt, gaat het je aan je hart dat hun vrijheid soms hun ondergang wordt.
En naar vermogen zul je proberen dat te voorkomen.
In plaats van dat je met ze meeloopt, ga je ze waarschuwen en beschermen.
Dat is nu echte zorg, echte liefde.[7.2]

*

De bijbel leert ons om ,,zelfs onze vijanden goed te doen┬┤┬┤.
Dit is het omgekeerde van wraakzucht.
Oprechte christenen zijn daardoor altijd opgevallen.
Door liefde, zelfs voor hun vervolgers.
Door liefde, zelfs voor wie hen kwaad deden.

*

Zulke zorgzame liefde, zelfs voor vijanden, is niet eenvoudig.
Dat moet je leren.
Daarvoor moet je heel wat hindernissen in je leven opruimen.[7.3]
De catechismus noemt een heel rijtje van zulke hindernissen.

Afgunst: wanneer je jaloers bent, wordt het moeilijk om goed te doen aan iemand.
Haat: wanneer je haatdragend bent en met een kwaad oog naar iemand kijkt, kun je haar of hem niet liefhebben.
Toorn: wanneer je je woede de vrije loop wilt laten, verhinder je jezelf om goed aan iemand te doen.

Ga deze hindernissen in uw hart opruimen en maak vrij baan voor liefdevolle aandacht voor uw medemensen.

*

Dit zal moeilijk blijven voor zondaren zoals wij zijn.
Om het beter te leren, kunnen we het kwade overwinnen door het goede.
We moeten een conditie opbouwen om anderen lief te hebben.
Je moet trainen om die conditie te verbeteren.
De catechismus wijst ons hulpmiddelen om lief te hebben:[7.4]

Geduld: heb niet zo┬┤n kort lontje!
Vredelievendheid: probeer het goed te maken en te houden.
Zachtmoedigheid: wees mild over uw medemensen.
Barmhartigheid: steek uw handen uit naar uw naaste in nood, geef mild voor behoeftigen.
Vriendelijkheid: wees in de buurt, op je werk, op school bekend als een vriendelijke man, vrouw, jongen, meisje.

Dat helpt je: wanneer je geduldig, vredelievend, zachtmoedig, barmhartig en vriendelijk bent, wordt het veel makkelijker om de schade van je naaste te helpen voorkomen en om je vijanden goed te doen.

*

Profiteert uw naaste daar altijd van? Soms lachen mensen ons uit, dat we zo gelovig en zachtmoedig zijn.
Behulpzame medescholieren worden soms als softies weggezet.
En zachtmoedige christenen worden soms zelfs vervolgd.
Goddelozen maken misbruik van de eenvoud van de gelovigen.

Komen we met dit gebod dan wel vooruit in de wereld?
Ja, want het doet in ieder geval onszelf goed.[7.5]

U verandert in liefde naar Gods beeld.
Je wordt daar een beter mens van.
Wraakzucht maakt het gezicht hard, maar liefde doet het oplichten.
Zelfs temidden van vijanden.
Dat is het geschenk van de Geest.
Hij bevrijdt ons van de haat en de vergelding en maakt ons tot lichtdragers van de liefde.
Gelukkig de vredestichters, want zij zullen kinderen van God genoemd worden!
In hun harten komt een vrede wonen die het verstand te boven gaat!
En God bevrijdt ons van de verkramptheid: we hoeven niet onszelf waar te maken en te redden!


2. (Het zesde gebod is bemoedigend)

Zo is het zesde gebod bevrijdend,.
En het is ÔÇô de andere gedachte in deze preek ÔÇô ook bemoedigend.[8]

God verbiedt de doodslag tot in de wortel, zegt antwoord 106.
Hij haat alle afgunst, haat, toorn en wraakzucht.

Toch geeft Hij daarmee deze wereld niet prijs aan de criminelen en de moordenaars en de dictators en de vervolgers en de hardvochtigen.
God verbiedt ons om onszelf te wreken, maar Hij sluit de dood van de hardvochtigen niet uit.
De Schepper laat zijn schepping niet doodslaan en uitmoorden.
Hijzelf waakt daarover. [9.1]

In de eerste plaats (antwoord 105) geeft Hij ons nu al overheden.
Zij dragen het zwaard om de doodslag te voorkomen.
Laten we blij zijn met alle overheden en rechters die onrecht willen straffen.[9.2]
Het is God die ze geeft.
Bid veel voor hen.
Zij beschermen u in deze wereld als Gods dienaars, of zij zich dat bewust zijn of niet.
God verbiedt aan u de doodslag, maar Hij werkt wel aan rechtvaardige vergelding van het kwaad in deze mensenwereld.

*

Daarom zal de HERE uiteindelijk zelf gericht houden over deze wereld en over alle mensen.
Het zesde gebod zet ons op de rails: wij hebben een reden om niet te moorden. Wij verwachten nog de komst van de Rechter.
Wij mogen het in zijn handen leggen.
Alle hardvochtigheid, alle gepest, alle getreiter, alle onrecht, alle vervolging: we mogen het allemaal in zijn handen leggen.
Hij is niet onverschillig in deze wereld.
Hij heeft het recht lief.
Hij zal het kwaad vergelden.
Na een tijd van geduld.
Op zijn tijd.[9.3]

Eens, op de jongste dag.
De dag van het eerherstel. Eerherstel voor allen die niet zichzelf hebben gewroken omdat zij in God geloofden. Eerherstel voor allen die liever onrecht hebben geleden dan het kwaad te vergelden omdat zij diep vertrouwden op de rechtvaardige Rechter.

*

Soms vinden moderne mensen het vreselijk dat er in de bijbel ook doden vallen en dat er straks een eeuwige dood is voor de hardvochtigen en onbekeerlijken.
Toch dringt het zelfs tot mensen met een modern vrijheidsideaal soms door dat er ooit vergelding m├│et zijn.
Wie zou een wereld willen met ongestrafte vrijheid voor mensen als Dutroux en voor moordenaars in Darfour.
Wanneer het tot ons doordringt dat er onbekeerlijk KWAAD bestaat in deze wereld, dan gaan we ook wel verlangen naar straf over dat kwaad. Ter wille van het leven van de mensen.

*

Wij kunnen niet alle kwaad uitroeien door de rechters: het meeste kwaad komt zelfs helemaal niet voor een rechtbank.
Toch mogen wij niet uit reactie even hardvochtig en kwaad worden door wraakzuchtig te zijn.
U mag hopen op God, de Rechter van levenden en doden.
Hij maakt het ons mogelijk om lief te hebben in een vijandige wereld.
Het kan ons de dood kosten.
Maar het zal ons het eeuwige leven niet doen missen.
Want Hij die over ons waakt, laat ons niet blijven in de handen van de moordenaars.
Hij draagt zijn zachtmoedigen op zijn armen het leven binnen.
Dan zullen zij met Hem in paradijs zijn.
Waar het leven voor altijd veilig is.
Niet door een stiletto in onze vuist, maar door het kruis van onze goede Herder.

AMEN. [10]


- Terug naar menu