- Download preek als PDF bestand    (Klik hier voor grote letter)
 - Download liturgie als PDF bestand
 - Download PowerPoint presentatie
 
- Terug naar menu


Tips voor de (voor)lezer.

ALGEMEEN
1. Lees als preeklezer vooraf het menu Informatie over Contact, Tekstkeuze e.a.

2. De cijfers tussen [ ] in de tekst, zijn alleen van belang wanneer men gebruik maakt van beamer-ondersteuning. Lees in dat geval als verzorger van de beamer vooraf in het menu Informatie : ,,De powerpoint presentatie''.


Liturgie.

Morgen- of middagdienst

Tussen [] staan de elementen genoemd die alleen voor de morgen (vm) of alleen voor de middag (nm) van toepassing zijn.
*

Votum, Zegengroet, Amen
Zingen: Psalm 89:1,7 (mijn mond verkondigt aan komende geslachten hoe Gij uw trouw betoont)
[vm] Wet van de HERE
[vm] Zingen: Psalm 91:1,7 (Daar hij Mij liefheeft, zal Ik zijn pad beschermen)
Gebed voor de eredienst
Schriftlezing: Marcus 14:12-25 en 1 Korintiërs 11:23-26
Zingen: Psalm 22:12,13 (Uw hart spring op van vreugd bij al de spijzen voor u bereid)
Tekstlezing: HC Zondag 28
Preek over Zondag 28
Zingen: Geref. Kerkboek gezang 90 (Uw liefde en trouw, hier nooit genoeg door ons herdacht)
Dienst van de gebeden
[nm] Geloofsbelijdenis
[nm] Zingen: Geref. Kerkboek gezang 91 (Christus is voor mij gestorven)
Collecte
Zingen: Liedboek 75:1,2,3 (Vervul van dit geheimenis uw kerk die in de wereld is)
Zegen, Amen.


Preek over: Zondag 28

Wilt u voorlezing van deze preek in uw gemeente even melden via contact@vanbruggenpreken.nl?
______________________________



Broeders en zusters, jongens en meisjes, [1]

Vandaag gaat het over het heilig avondmaal. Zo staat het boven zondag 28. Zo noemen we het tweede sacrament immers in het Nederlands: avondmaal.

Het is een opvallende naam. In de bijbel komt het woord niet voor. Ons avondmaal heet in de bijbel `maaltijd van de Heer´ (1 Kor. 11,20). En meestal vieren wij het ook helemaal niet in de avond, maar in de morgen of in de middag.

Toch is het heel goed om er bij elke maaltijd van de Heer bij na te denken dat die maaltijd is begonnen als een avondmaaltijd. Het woord neemt ons mee terug in de tijd: naar de oorsprong, naar de bron.

De maaltijd die wij al eeuwen vieren op allerlei tijden begon immers als een maaltijd in de avond. Marcus leidt het gebeuren van de instelling van deze maaltijd in met de woorden `Toen de avond was gevallen, kwam Hij met de twaalf´ (14,17). Het was een bijzondere avond. De nacht van de uitlevering zou aanbreken. Paulus levert de instelling van de maaltijd als volgt over: `In de nacht waarin de Heer Jezus werd uitgeleverd nam Hij een brood´ (1 Kor. 11,23). Onze voorouders spraken dan ook over het heilig nachtmaal en de Duitsers noemen het avondmaal nog steeds een Nachtmahl. In het donker werd het brood gebroken en de wijn gedronken. Bij het licht van olielampjes.[2]

Het was de nacht die het volk Israël elk jaar weer herinnerde aan de uittocht uit Egypte. De nacht van de volle maan, midden in de voorjaarsmaand. Dan werd Pesach gevierd. De huizen waren vooraf helemaal schoongemaakt: alle resten van vuil en verzuring en gist waren verwijderd. Schoon en nieuw zag het er uit. En in die avond at men na zonsondergang het lam met het brood en de bittere kruiden. En het verhaal van de verlossing uit het diensthuis werd verteld, van geslacht op geslacht. Zo ging dat al meer dan tien eeuwen.

Wanneer Jezus en zijn twaalf leerlingen in die avond niet meer hadden gedaan dan dit Pesach vieren, dan zouden wij er waarschijnlijk niets van weten. De Heiland en zijn discipelen hadden van huis uit al levenslang elk jaar dat joodse avondmaal van Pesach gevierd en gegeten. Het was de zoveelste keer. Maar dit was een bijzondere nacht voor Jezus. De leerlingen wilden daar niet van weten, maar Hij wist dat zijn uitlevering nu zou plaatsvinden. Jezus wist dat het een bijzondere, unieke nacht zou worden. Hij zag dan ook heel erg uit naar de laatste viering van het Pesach met zijn leerlingen. We horen Hem zeggen (Lucas 22,15-16):[3]

`Ik heb er hevig naar verlangd dit pesachmaal met jullie te eten voor de tijd van mijn lijden aanbreekt. Want Ik zeg jullie: Ik zal geen pesachmaal meer eten voordat het zijn vervulling heeft gevonden in het koninkrijk van God´.


*

(Voorzorg)
Onze Heiland heeft er ook voor gezorgd dat deze maaltijd kon doorgaan. Wij nemen het vaak als vanzelfsprekend aan dat Jezus rustig het Pesachmaal ging eten en toen de maaltijd van zijn lichaam en bloed instelde. Maar in werkelijkheid is het een wonder dat deze maaltijd op deze avond kon worden ingesteld. Het is een avondmaal dat alleen kon beginnen dankzij uitgebreide veiligheidsmaatregelen. [4]

U weet dat de leiders op Jezus loerden om Hem te arresteren. Toch lukte het maar nooit, want altijd was er die massa mensen om Hem heen met vele bewonderaars. Maar dan komt de avond van de pesachmaaltijd. Alle mensen trekken zich terug in hun huizen om samen in gezin of familiegroep de gedachtenis aan de Uittocht te vieren. Het wordt stil op straat. De stad is uitgestorven. Dit is het moment om met een aantal soldaten Jezus te arresteren zonder dat er een haan naar kraait. Jezus kende de gedachten van zijn tegenstanders.

Maar onze Heiland wilde niet dat zijn lichaam zomaar zou worden gebonden en zijn bloed zomaar zou worden vergoten. Eerst wilde Hij hij met zijn leerlingen een bijzondere maaltijd vieren over dat lijden en sterven. Daarom heeft Jezus hoogst persoonlijk maatregelen genomen om te zorgen dat Hij niet in de avond maar pas in de nacht gearresteerd kon worden en dat Hij in de avond nog ongestoord de pesachmaaltijd kon vieren en de maaltijd van zijn lijden en sterven kon instellen.

Dit moest een geheim plan zijn. Want niet alleen waren er vijanden rondom, maar ook wist Jezus dat zijn verrader zich binnen de kring van de twaalf bevond. Daarom heeft Jezus zijn leerlingen er buiten gehouden en geheel alleen de beveiliging voor dit avondmaal geregeld.

Op de dag voor de avond stuurt Hij twee leerlingen vanaf de Olijfberg naar Jeruzalem. Ze zullen daar een man tegenkomen met een waterkruik op het hoofd. Hem moeten ze volgen en hij zal hun een zaal wijzen die voor hen gereserveerd is en daar moeten die twee de pesachmaaltijd voorbereiden. Judas behoort niet bij de twee die worden uitgezonden. Judas en de andere negen weten niet waar de twee uitgezonden leerlingen zullen belanden. Maar Judas weet overdag Ă©Ă©n ding wel: Jezus heeft een geheime en onbekende plaats voor deze avond geregeld. Judas kan het sanhedrin niet van dienst zijn. Hij zal moeten wachten tot na het pesachmaal: dan kan hij door het donker naar de leiders sluipen om te melden dat Jezus weer op de terugweg is naar de Olijfberg. Pas dan kunnen de soldaten in actie komen. Niet eerder. Eerst moet nog het avondmaal ingesteld.

Zo vaak u de naam `avondmaal´ gebruikt, mag u daaraan terugdenken, gemeente. U schikt aan. Openlijk. Op elk gewenst tijdstip. Het staat gewoon in uw kerkbode dat het avondmaal zal zijn a.s. zondag. Maar uw Heiland moest het geheim houden. Zo bedreigd was zijn leven. En Hij heeft dat leven niet gespaard. Nog in diezelfde nacht liet Hij zich boeien. Maar eerst heeft Hij voor zijn leerlingen en voor ons die bijzondere maaltijd ingesteld. Wij vieren het avondmaal uit de nacht waarin Hij werd overgeleverd. Wij vieren het avondmaal dat te danken is aan zijn hoogstpersoonlijke voorzorg voor die avond. In het diepste geheim is deze maaltijd voorbereid. Zo vurig verlangde onze Heiland die maaltijd met ons te vieren: toen op aarde en nu vanuit de hemel. Het is om stil van te worden wanneer de avondmaalszondag weer aanbreekt.

*

(Ernst)
En waarom verlangde de Heiland eigenlijk zo vurig om dit pesachmaal te vieren met zijn leerlingen? Als een laatst intiem moment? Als een heimweevol afscheid? Oppervlakkig gezien lijkt dat zo. Nog even bijeen in de beslotenheid van de vertrouwde kring, voordat de soldaten en de vijanden komen.

Maar wanneer we luisteren naar wat de Heiland hierover zegt bij de maaltijd, blijkt het heel anders te zijn. De toon is helemaal niet die van mensen die nog even als vrienden bijeen zijn. Aan de oppervlakte mag het zo lijken, maar Jezus legt de werkelijkheid bloot.[5]

Hij zegt bij de maaltijd: `Ik verzeker jullie: een van jullie die met Mij eet, zal Mij uitleveren´ (Marcus 14,18). Is dat niet een steen door de ruit? De leerlingen schrikken. Zij worden bedroefd: de feestelijke maaltijd is helemaal niet feestelijk meer. Wie zou in hun midden ooit een verrader kunnen zijn? Wie zal zo diep vallen? Ik toch niet? Dat vragen ze een voor een: U bedoelt mij toch zeker niet? Allemaal zeggen ze dat. Twaalf mannen met dezelfde vraag van verwondering. Heeft Jezus zich vergist? Alle twaalf kijken ze Hem vragend aan. Maar Jezus herhaalt zijn woord nog pijnlijker: `Het is een van jullie twaalf, die met Mij uit dezelfde kom eet´ (Marcus 14,20).

Kunt u zich voorstellen hoe verlegen de leerlingen zich voelden met deze situatie? Wat een mooie, besloten bijeenkomst had kunnen zijn, wordt een bijeenzijn van beschuldiging en algemene argwaan. De uitlevering komt niet van buitenaf: het begint bij de twaalf. EĂ©n van jullie!

Maar is dit niet vreemd? Nu heeft Jezus de uiterste voorzorg getroffen dat de maaltijd ondanks de vijanden nog in het geheim kon doorgaan. En gelijktijdig laat Hij de verrader aanliggen aan de maaltijd. Waarom heeft Hij Judas niet buitengesloten? Hij heeft voorkomen dat Judas zou weten waar de pesachmaaltijd zou worden gehouden, maar waarom heeft Hij hem dan toch wel binnengelaten? Daarmee geeft Hij zijn geheim toch prijs voor de rest van de nacht?

Dat is ook zo, maar zo moet het vannacht. Jezus zegt bij de maaltijd ook het volgende: `De Mensenzoon zal heengaan zoals over Hem geschreven staat, maar wee de mens door wie de Mensenzoon uitgeleverd wordt´ (Marcus 14,21). Jezus weet dat God de Vader zijn sterven heeft voorzegd en gewild. Zijn voorzorg voor het nog kunnen doorgaan van deze maaltijd heeft niets te maken met het ontwijken van Vaders wil. Integendeel: Jezus laat de verrader aan de tafel. Zo meteen is het voorbij, dan zullen de soldaten komen. Hij weet het. En Hij aanvaardt het. Hij laat het zelfs gebeuren.

Maar juist vanwege deze ernst van de situatie heeft Jezus vurig begeerd nog deze maaltijd te vieren. Vanwege de Uittocht uit Egypte? Ja ook. Maar vooral vanwege de Ingang in het koninkrijk van de hemelen waar deze Uittocht voltooid zal zijn dankzij zijn werk. Dan zal het pesachmaal voltooid zijn. Dit is de laatste keer dat Jezus het onvoltooide pesachmaal viert, omringd door vijanden en een verrader. De volgende keer zal Hij het vieren als het nieuwe pesachmaal in Gods rijk. Dan wordt pesach van de Uittocht de bruiloft van de Intocht van het Lam. Dat is de ernst van deze avond. Dreigend en beloftevol.

*

(De nieuwe maaltijd)
Maar wat heeft Jezus nu bewogen om dit pesachmaal nog te willen vieren? Het moest heel geheim worden voorbereid en het bracht niet de vertrouwelijkheid die de leerlingen verwacht hadden.
Het verlangen van Jezus naar deze avond ligt niet in de smartelijke aankondiging dat Ă©Ă©n uit de twaalf Hem zou verraden. Zijn verlangen gaat uit naar iets anders. Dat blijkt tijdens de pesachmaaltijd.[6]

De gang van zaken tijdens dit pesachmaal stond vast. Tijdens de maaltijd ging een aantal malen de drinkbeker rond, er werd gezongen uit de psalmen en na het voorgerecht van vruchtenmoes en groenten (uit dezelfde kom!) volgde het hoofdmaal met het lam en de uitleg bij de maaltijd.

Op Jezus´ initiatief gebeurt er deze keer echter iets heel bijzonders: Hij maakt een nieuwe maaltijd binnen de bestaande. Men is al bezig met de maaltijd van pesach. Het eten uit dezelfde kom is al genoemd bij de aankondiging van het verraad. En dan (`terwijl ze aten´) neemt Jezus een brood, gaat een zegen uitspreken en deelt het uit. Alsof ze nog niet begonnen waren. Ze waren allang begonnen en er hadden al zegenbeden geklonken. Maar nu begint zomaar, terwijl het lam op tafel staat opgediend, een andere maaltijd. Die begint niet met lamsvlees, maar met brood en een bijzondere uitleg erbij die niet meer verwijst naar het lamsbloed in Egypte. En nadat ze gegeten hadden van dit brood nam Jezus een beker en verbond ook daaraan een heel andere uitleg dan de gebruikelijke.

Hier wordt iets nieuws gemaakt. Binnen het pesachmaal ontwerpt Jezus een nieuwe maaltijd `tot zijn gedachtenis´. Soms denken mensen dat ons avondmaal gewoon een vereenvoudigd pesachmaal is, maar dat is niet zo. Het pesachmaal was de gelegenheid waarbij Jezus een ándere maaltijd schiep en instelde.

En die maaltijd had alles te maken met het dreigende moment van die nacht. Jezus had net zijn op handen zijnde uitlevering door Ă©Ă©n van de twaalf nog vermeld. Zijn lichaam zou worden weggegeven. Voor de leerlingen was dat ondenkbaar: zij zouden zich tot het uiterste willen inspannen om dat te voorkomen. Al zouden allen Hem verlaten, zij niet. Maar dan maakt Jezus duidelijk dat het uitleveren van zijn lichaam juist goed is. Aanvaardt dat nu. Neem het, eet het. Zo zal het pesachmaal vervuld worden in Gods rijk van verzoening en vergeving door het Lam van God.

En Jezus heeft al zo vaak tegen de leerlingen gezegd dat Hij zou sterven. Hij heeft zelfs op het laatst al gezegd dat dit aan een kruis zou zijn. En nu neemt Hij een beker en zegt: dit is Mijn bloed. De leerlingen willen dat bloed beschermen. Wanneer het aan hen ligt, zal dat nooit vergoten worden. Maar Jezus zegt: mijn bloed wordt vergoten. Maar drink de wijn, want mijn bloed is ware drank voor velen. Het opent de weg naar de bruiloft van het Lam.

De leerlingen hebben in die nacht dit brood gegeten en die wijn gedronken. Ook Judas. Maar ze hebben toen niet beseft en niet aanvaard wat het betekende. Hun avondmaal was nog geen vreugdemaal. Maar Jezus ziet de toekomst. Hij stelt deze maaltijd in voor de toekomst.

Zo ontstond het avondmaal. Geboren in de duistere avond vol vijandschap, verraad, ongeloof, onwil en miskenning. Met maar EĂ©n die werkelijk wist wat het betekende. En die Ene zou het ook waarmaken. Dit avondmaal was de vooravond van de nacht van zijn angst in Getsemane en zijn lijden voor het sanhedrin en zijn sterven aan het kruis. Daar ging zijn lichaam in de boeien en daar gingen de spijkers er in en daar werd dat lichaam als lijk afgenomen door Jozef van Arimatea. En daar vloeide het bloed vanonder zijn doornenkrooon. En het sijpelde van zijn handpalmen en voeten langs het kruishout. Dit is mijn lichaam. Dit is mijn bloed. Voor u! Voor eeuwig!

*

(Verkondigen)[7]
En nu leven wij na Goede Vrijdag en Pasen. En de apostelen hebben na Pasen al snel beseft dat dit onbegrepen avondlijke maal bij de pesachmaaltijd, in ere moest komen als de maaltijd van de Heer. Direct aan het begin van Handelingen zie je de gemeente bijeen met de broodbreking. En Paulus trekt de consequentie uit de instelling. Jezus had het niet met zoveel woorden gezegd, maar zijn bedoeling was volstrekt duidelijk: ` Dus altijd wanneer u dit brood eet en uit de beker drinkt, verkondigt u de dood van de Heer, totdat Hij komt´ (1 Korintiërs 11,26).

Verkondigt! Dat woord had Jezus niet gebruikt. Maar wel bedoeld. Wanneer we op zijn bevel eten en drinken `tot zijn gedachtenis´ kunnen wij niet anders dan juist de dood van Jezus Christus verkondigen. Hij is ons verlossend lam waarin God heeft voorzien. Paulus schrijft: `U bent immers al ongedesemd brood, omdat ons pesachlam, Christus, is geslacht´ (1 Korintiërs 5,7).

Israël werd niet moe om het verhaal van de Uittocht te bezingen en door te vertellen aan de kinderen. Steeds opnieuw. Zo mogen wij het heilig sterven van Jezus Christus, Gods Zoon, vertellen aan onze kinderen en herhalend verkondigen aan elkaar tot bemoediging, en ons er nooit voor schamen dat we leerlingen zijn van de Gekruisigde.

*

(Zondag 28)[8]
En zo komen we tenslotte uit bij de catechismus. Het zijn lange vragen en antwoorden in zondag 28. Maar het is ook heel eenvoudig te zeggen wat daarin eigenlijk wordt bedoeld.

(Vraag 1) Hoe word ik in het heilig avondmaal onderwezen en ervan verzekerd dat ik aan het enige offer van Christus aan het kruis volbracht, en aan al zijn schatten deel heb?

(Antwoord) Het heilig avondmaal herinnert mij aan die nacht waarin Hij zelf de tekens van zijn lichaam en bloed heeft gegeven aan kleingelovige en ontrouwe mensen zoals ook ik ben. Toch gaf Hij die tekens om ze te eten en te drinken. Zo zeker is het dat Hij voor mij als zondaar wilde sterven. En dat Hij mij nodigt naar de nieuwe pesachmaaltijd in het rijk van God.

(Vraag 2) Wat betekent het om het gekruisigd lichaam van Christus te eten en zijn vergoten bloed te drinken?

(Antwoord) Dit betekent voor mij dat ik mij gewonnen geef aan zijn liefde, mijn zonden belijd en verlang naar het leven met Hem. Met huid en haar wil ik Hem toebehoren.

(Vraag 3) Hoe zeker kun je daarvan zijn in de 21ste eeuw?

(Antwoord) Ik ben er zo zeker van als de avond echt is waarin Hij alles heeft gedaan om deze maaltijd te kunnen instellen voordat Hij werd gearresteerd. Ik ben er zo zeker van als zijn woorden toen nog onbegrepen waren: Mijn bloed wordt voor velen vergoten!

*

Broeders en zusters, jongens en meisjes,[9]

Het ging in deze preek over de maaltijd van de Heer Jezus Christus. Vergeet nooit de avond van dit maal. En vier het altijd als zijn heilig nachtmaal tot zijn eerbiedige gedachtenis. En verwacht de tijd waarnaar Hij uitzag: de tijd dat de maaltijd zijn vervulling heeft gevonden in het koninkrijk van God. Op reis naar die toekomst zal uw zwakke geloof de steun van dit avondmaal nog vaak nodig hebben. Hoe goed was Jezus´ voorzorg voor ons in de nacht waarin Hij werd uitgeleverd! Hoe goed dat Hij onderweg voor ons het brood breekt en de beker vult! Elk heilig avondmaal opnieuw.


AMEN [10]


- Terug naar menu